Cywilnoprawna odpowiedzialność emitenta obligacji

W sytuacji, gdy emitent nie dokonał terminowego wykupu lub nie zareagował na żądanie przedterminowego wykupu obligacji (z uwagi na niewykonywanie zobowiązań) zawsze podejmujemy próby polubownego załatwienia sprawy, które w wielu przypadkach prowadzą do zawarcia porozumienia z emitentem w zakresie spłaty zaciągniętych zobowiązań. Kiedy jednak tak się nie dzieje, zasadnym jest skierowanie przeciwko niemu sprawy na drogę postępowania cywilnego. Podstawą roszczeń wobec emitenta na drodze cywilnej są przede wszystkim przepisy dotyczące odpowiedzialności odszkodowawczej.

Odpowiedzialność deliktowa

Zgodnie z art. 13 Ustawy o obligacjach, co do zasady emitent odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania wynikające z obligacji. Dodatkowo, za niedopełnienie obowiązków informacyjnych odpowiadać cywilnie może nie tylko emitent, ale również inne osoby przygotowujące propozycję nabycia. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną podaniem nieprawdziwych, niekompletnych bądź nierzetelnych informacji, może dotyczyć m.in. członków zarządu – nawet mimo występowania przez nich jako reprezentantów emitenta będącego osobą prawną. Według art. 484 Kodeksu spółek handlowych, kto współdziałał w wydaniu przez spółkę m.in. obligacji, obowiązany jest do naprawienia wyrządzonej szkody, jeżeli zamieścił w ogłoszeniach lub zapisach fałszywe dane lub zataił okoliczności, które powinny być ujawnione zgodnie z obowiązującymi przepisami. Odpowiedzialność ta opiera się na zasadach winy i jest niezależna od tego czy szkoda powstała wskutek działania umyślnego czy niedbalstwa.

Działaniem, na które często decydują się osoby reprezentujące emitentów jest składanie wniosków o otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego, bądź upadłościowego w celu uniknięcia odpowiedzialności majątkowej wobec obligatariuszy. Trzeba mieć na uwadze, iż w przypadku uwzględnienia któregoś z tych wniosków przez sąd, roszczenia obligatariuszy mogą zostać umorzone w znacznej części. Dlatego też, obligatariusz zainteresowany jak najszerszym zaspokojeniem swoich roszczeń, powinien dążyć do jak najszybszego wyegzekwowania swojej wierzytelności.

Brak zabezpieczeń

Jak już opisywaliśmy w naszym artykule „Zabezpieczenie wierzytelności wynikających z obligacji”, (…) startupy oraz podmioty, których wiarygodność jest mniej pewna zwykle zabezpieczają swoje papiery dłużne w celu podniesienia ich atrakcyjności oraz po to, aby zapewnić inwestorom ochronę przed ewentualnymi stratami w przypadku niewypłacalności (…). Hipoteka, weksel, jak również oświadczenie o dobrowolnym poddaniu się egzekucji w trybie art. 777 kodeksu postępowania cywilnego składane w imieniu emitenta, są najczęściej spotykanymi formami zabezpieczeń. Niestety, przywołane zabezpieczenia nie zawsze w całości (a nawet i w znacznej części) rekompensują obligatariuszom poniesione straty.

W sytuacji braku zabezpieczeń, poza próbami ugodowego rozwiązania problemu, poszkodowanemu pozostaje dochodzenie należności w drodze powództwa cywilnego lub karnego. Przepisy kodeksu postępowania cywilnego umożliwiają co do zasady trzy ścieżki postępowania: postępowanie zwykłe, postępowanie upominawcze oraz postępowanie nakazowe. Tryb rozpoznawania sprawy zależy od sposobu sformułowania roszczeń, ich uzasadnienia oraz oceny tego stanu przez sędziego lub referendarza sądowego rozpoznającego sprawę.

Postępowanie nakazowe

Najlepszym, z perspektywy szybkości oraz zabezpieczenia wierzyciela, rodzajem postępowania procesowego jest postępowanie nakazowe, gdyż skraca ono czas dochodzenia roszczeń i wymaga mniejszych nakładów finansowych ze strony obligatariusza. Opłata sądowa od pozwu w postępowaniu nakazowym wynosi ¼ opłaty stosunkowej (stanowiącej 5 % wartości przedmiotu sporu), przerzucając ciężar finansowy na dłużnika (w przypadku chęci kwestionowania przez emitenta wydanego nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, składając zarzuty zobowiązany on jest uiścić opłatę w wysokości ¾ z 5 % wartości przedmiotu sporu). Ponadto, zgodnie z art. 492 Kodeksu postępowania cywilnego, nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym z chwilą wydania, stanowi tytuł zabezpieczenia wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Daje to możliwość wszczęcia postępowania zabezpieczającego, jeszcze przed zaskarżeniem nakazu przez pozwanego i zajęcie przez komornika całej kwoty dochodzonej pozwem przed zakończeniem postępowania.

Niestety, nakaz zapłaty nie jest wydawany we wszystkich rodzajach spraw. Zgodnie z art. 485 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, jeżeli powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności uzasadniające dochodzone żądanie są udowodnione wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu. Należy wskazać, że postacią pisemnego oświadczenia dłużnika o uznaniu długu jest niewątpliwie sam dokument obligacji. 

Dokumentacja dowodowa

Przy sporządzeniu pozwu, poza podstawowymi dokumentami, jak: warunki emisji obligacji, świadectwo depozytowe lub zaświadczenie (a w zakresie obligacji wyemitowanych wcześniej – odcinek zbiorowy obligacji) z pewnością pomocne są wszelkie dowody potwierdzające wpłacane kwoty, jak również wypłacane przez emitenta odsetki. Korespondencja (w tym mailowa) prowadzona z emitentem również może mieć niebagatelne znaczenie dla oceny wyrażanego stanowiska emitenta,

Z punktu widzenia możliwości uzyskania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym, należy przede wszystkim skupić się na: wykazaniu istnienia zobowiązania emitenta, wysokości dochodzonych roszczeń, warunków w oparciu o które zaktualizował się obowiązek wykupu obligacji oraz – wykazaniu, iż emitent nie kwestionuje obowiązku wykupu obligacji.

Warto mieć świadomość, iż odpowiednie, profesjonalne sformułowanie pozwu może skutkować znacznym obniżeniem kosztów całego postępowania, co z pewnością może mieć istotne znaczenia przy podejmowaniu decyzji o podjęciu działań prawnych, mających na celu windykację swoich należności. Uzyskanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym wraz z umiejętnym dokonaniem zabezpieczenia roszczenia oraz weryfikacją wypłacalności dłużnika może okazać się ostatnią szansą na skuteczną egzekucję wobec emitenta. Jeżeli posiadasz obligacje, które nie zostały wykupione w terminie lub podejrzewasz problemy z odzyskaniem zainwestowanych środków – napisz do nas: kancelaria@saxumlegal.com