Nowy start dla zadłużonych: układ konsumencki i upadłość

Jak wynika z obwieszczeń podanych do publicznej informacji w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, do 30 września 2021 r. opublikowano 39 002 ogłoszenia związane z toczącymi się postępowaniami upadłościowymi, w tym 13 620 dotyczyło upadłości konsumenckiej. Według szacunków ekspertów, cały 2021 r. powinniśmy zakończyć z poziomem 18 000 upadłości konsumenckich.

Nowelizacja prawa upadłościowego z dnia 24 marca 2020 r.

W dniu 24 marca 2020 r. weszły w życie przepisy nowelizacji prawa upadłościowego z dnia 30 sierpnia 2019 r. Po nowelizacji przepisów, do ogłoszenia upadłości wystarczy samo stwierdzenie, że dłużnik jest niewypłacalny, a sąd rozstrzyga w jakiej wysokości (dostosowanej do aktualnej możliwości dłużnika) i przez jak długi okres (do 7 lat), dłużnik będzie spłacał swoje zobowiązania. To istotna zmiana ze względu na fakt, iż od 1 stycznia 2015 r. do 24 marca 2020 r. połowa wniosków o upadłość była oddalana, gdyż wymogiem upadłości była przesłanka, aby była ona nie zawiniona przez dłużnika.

Pomimo wejścia w życie nowelizacji, zmianie nie uległa obowiązująca zasada, że pewne zobowiązania nie będą mogły być umorzone w ogóle, na przykład: alimenty, naprawienie szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia, czy długi wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci.

Upadłość konsumencka po nowelizacji

Celem ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest zatrzymanie spirali zadłużenia, umożliwienie niewypłacalnej osobie wyjścia z długów – ugodowej spłaty zadłużenia w wyniku ustalenia realnego planu spłaty wierzycieli. W wyjątkowych sytuacjach sąd może odstąpić od ustalania planu spłat wierzycieli i umorzyć zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty. Takie umorzenie może mieć miejsce w sytuacji, gdy dłużnik nie będzie posiadał majątku, a także, gdy będzie on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat swoich zobowiązań wobec wierzycieli. Mowa tutaj o sytuacjach, w których dłużnik nie będzie w stanie trwale wykonywać jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a także po kilkuletnim procesie spłacania wierzycieli, czego efektem będzie darowanie pozostałego zadłużenia.

Aktualnie wniosek o upadłość konsumencką może zgłosić osoba fizyczna, która w chwili składania wniosku nie prowadzi firmy, ale także taka, która zamknęła działalność gospodarczą – wtedy przedsiębiorca stanie się konsumentem i będzie mógł wnieść wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. W drugim przypadku, po zamknięciu postępowania przez Sąd, dłużnik oddłuży się zarówno z długów powstałych podczas prowadzenia działalności, jak i zobowiązań prywatnych.

Konsumenckie postępowanie układowe

Niewypłacalność nie zawsze musi kończyć się upadłością. Od 24 marca 2020 r. ustawodawca wprowadził możliwość zawarcia układu przez konsumenta w ramach tzw. postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli przez osobę fizyczną nieprowadzącą działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 49125 ustawy prawo upadłościowe, przesłanką konieczną do uwzględnienia przez sąd wniosku o zawarcie układu konsumenckiego jest ustalenie, czy „możliwości zarobkowe dłużnika oraz jego sytuacja zawodowa wskazują na zdolność do pokrycia kosztów postępowania o zawarcie układu oraz możliwość zawarcia i wykonania układu z wierzycielami”.

Postępowanie jest możliwe w odniesieniu do osoby fizycznej, który ma co najmniej dwóch wierzycieli, co stanowi różnicę między tym postępowaniem, a upadłością konsumencką. Ogłoszenie upadłości jest możliwe, gdy dłużnik posiada nawet jednego wierzyciela. Układ może zostać zawarty maksymalnie na 5 lat, chyba, że dotyczy wierzycieli posiadających rzeczowe zabezpieczenie na majtku dłużnika, wtedy ustawodawca dopuszcza dłuższy okres jego trwania.

Inicjowanie postępowania przebiega w ten sam sposób jak w przypadku upadłości konsumenckiej, czyli poprzez złożenie wniosku do sądu rejonowego, w którym znajduje się wydział gospodarczy ds. upadłościowych. Dodatkowym elementem wniosku będą wstępne propozycje układowe, które określają sposób restrukturyzacji zobowiązań i określenie nowych praw oraz obowiązków dłużnika względem wierzycieli. W ramach propozycji układowych dłużnik może domagać się m.in. umorzenia części zobowiązań, karencji w spłatach, czy rozłożenia długu na raty.

Przygotowana likwidacja, czyli „pre-pack”

Procedura przygotowanej likwidacji (z ang. pre-pack) to novum w przypadku upadłości konsumenckiej. Polega ona na tym, iż dłużnik do wniosku o ogłoszenie upadłości załącza również zaoferowaną przez konkretnego nabywcę ofertę kupna składników jego majątku o znacznej wartości (np. nieruchomości lub samochodu). Co istotne, przygotowana likwidacja majątku ma wpływ na przyspieszenie postępowania upadłościowego w drugim jego etapie z uwagi na faktyczny brak konieczności likwidacji masy upadłości.

Przygotowana sprzedaż może nastąpić na rzecz każdego z wierzycieli osobistych dłużnika, a także osób bliskich dłużnika wskazanych w art. 128 ustawy prawo upadłościowe. Sąd uwzględnia wniosek o zatwierdzenie warunków sprzedaży, jeżeli zaproponowana cena jest wyższa niż kwota możliwa do uzyskania w postępowaniu upadłościowym przy likwidacji na zasadach ogólnych pomniejszona o koszty postępowania oraz inne zobowiązania masy upadłości, które należałoby ponieść przy likwidacji w tym trybie.

Kolejne zmiany w przepisach od 1 grudnia 2021 r.

W dniu 28 maja 2021 r. Sejm RP uchwalił ustawę o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych oraz niektórych innych ustaw, czyli jawnym rejestrze, w którym będą zamieszczane informacje o zadłużonych osobach fizycznych i przedsiębiorcach. KRZ ma być jawną bazą danych, a jego celem jest ochrona potencjalnych wierzycieli przed zawieraniem umów z osobami niewypłacalnymi oraz motywacja dłużników do spłaty zobowiązań. 

Jak wynika z zapowiedzi, Krajowy Rejestr Zadłużonych będzie dostępny bezpłatnie na stronie Ministra Sprawiedliwości, gdzie dane do rejestru będą przekazywane z sądów i przez komorników, a wpis będzie mógł widnieć w systemie nawet do 10 lat. Dodatkowo, od 1 grudnia 2021 r. wraz z wprowadzeniem KRZ ma nastąpić informatyzacja postępowań restrukturyzacyjnych i upadłościowych oraz prawdopodobna zmiana licznych regulacji prawa upadłościowego, m.in. określenie skutków wpływu wniosku upadłościowego w czasie otwartego postępowania restrukturyzacyjnego, uregulowanie zasad przekazywania spraw upadłościowych z uwagi na niewłaściwość sądu, procedura zatwierdzenia warunków sprzedaży (pre-prack), czy wprowadzenie na stałe uproszczonego postępowania restrukturyzacyjnego. 

W przypadku osób chcących wyjść ze spirali zadłużenia, kontakt z kancelarią powinien być pierwszym i podstawowym krokiem do ustalenia właściwego rodzaju postępowania, które im to zapewni. Upadłość konsumencka i układ konsumencki mogą umożliwić nowy start osobom, które utraciły pracę lub zredukowano im zarobki, a także byłym przedsiębiorcom, poręczycielom i członkom zarządu spółek, rolnikom, czy Frankowiczom. Nowa ustawa umożliwia konsumentom umorzenie długów, wynikających np. z chwilówek, pożyczek, kredytów czy zaległości w ZUS i Urzędzie Skarbowym, kończąc działania natrętnej windykacji, groźby licznych spraw sądowych i prowadzone egzekucje komornicze.