Postępowanie karne w sprawach o obligacje

Kiedy emitent przestaje realizować Warunki Emisji Obligacji (WEO), wynikające z naszej inwestycji, warto przyjrzeć się sytuacji z szerszej perspektywy i zastanowić się, czy osoby zarządzające spółką – Emitentem nie popełniły czynu zabronionego. Prawo karne rozpoznaje wiele typów przestępstw związanych z nieprawidłowościami przy prywatnej emisji obligacji, zaś polskie organy ścigania dysponują szerokimi kompetencjami w zakresie poszukiwania i zajmowania majątku dłużnika – Emitenta. Postępowanie karne nie stanowi tutaj celu samego w sobie, ale ma być narzędziem do osiągnięcia najważniejszej kwestii dla pokrzywdzonego – odzyskania jego pieniędzy. Najpierw jednak musimy udowodnić, że nasze roszczenie nie jest zwykłą sprawą cywilną – niewykonanego zobowiązania, ale sprawą kryminalną, która wymaga reakcji wymiaru sprawiedliwości. W zakresie, w jakim przepisy prawa karnego sankcjonują naruszenia na rynku papierów wartościowych, stawiane zarzuty uwzględniać muszą specyfikę obrotu tymi instrumentami, dlatego pomoc profesjonalnego pełnomocnika może się okazać nieoceniona. 

Wytoczenie powództwa, a naprawienie szkody

Niestety, Emitenci obligacji nie zawsze dochowują terminów płatności, co po stronie inwestorów spotyka się z niepokojem oraz obawą o zwrot zainwestowanych środków. W tej sytuacji obligatariusze mogą zacząć działać jeszcze przed tym, gdy Emitent nie wykupił obligacji, korzystając z art. 74 ust. 2 oraz ust. 3 Ustawy o obligacjach, czyli tzw. żądania natychmiastowego wykupu obligacji. Jeżeli jednak pomimo złożenia wspomnianego żądania, Emitent nie zrealizuje swoich należności, kolejnym krokiem jest skierowanie powództwa do sądu celem uzyskania nakazu zapłaty bądź wyroku.

Zdarza się jednak, że po analizie dokumentacji oraz informacji o danym Emitencie zasadnym jest równoczesne podjęcie działań na gruncie prawa karnego. W takich przypadkach prowadzimy sprawę dwutorowo, czyli w postępowaniu cywilnym oraz w postępowaniu karnym. Postępowanie karne to szansa nie tylko na wymierzenie sprawiedliwości, ale też na odzyskanie zainwestowanych środków poprzez orzeczenie w wyroku skazującym obowiązku naprawienia szkody, zaś środki na naprawienie szkód wyrządzonych obligatariuszom mogą pochodzić z majątków prywatnych sprawców, jak i z tzw. konfiskaty rozszerzonej.

Wprowadzona nowelizacją z marca 2017 r. konstrukcja konfiskaty rozszerzonej pozwala na orzeczenie przepadku korzyści majątkowych, pochodzących nawet pośrednio z przestępstwa, na podstawie swoistego retroaktywnego domniemania. W myśl art. 45 §2 Kodeksu karnego, za korzyść uzyskaną z popełnienia przestępstwa uważa się mienie, które sprawca objął we włada nie lub do którego uzyskał jakikolwiek tytuł w okresie 5 lat przed popełnieniem przestępstwa do chwili wydania chociażby nieprawomocnego wyroku. Domniemanie to upada dopiero wówczas, gdy sprawca lub inna zainteresowana osoba udowodni legalne pochodzenie mienia. Opierając się na treści art. 115 § 5 Kodeksu karnego, definiującego mienie znacznej wartości, należy przyjąć, że korzyść majątkowa znacznej wartości to taka korzyść, której wartość przekracza 200 000 zł.

Przestępstwa na podstawie Kodeksu karnego

Odpowiedzialność karna emitenta obligacji za oszustwo na szkodę obligatariuszy opierać się będzie w większości przypadków na ogólnym przepisie art. 286 § 1 Kodeksu karnego. W takim przypadku należy wykazać, że emitent celowo wprowadził inwestorów w błąd co do okoliczności mających istotne znaczenie dla podjęcia decyzji o zakupie obligacji. Faktycznie zdarza się, że Emitent już w dniu emisji był niewypłacalny lub znacząco opóźniał się ze spłatą wcześniejszych emisji, o czym obligatariusz nie został poinformowany. Za oszustwo w typie podstawowym grozi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. W przypadku sprawców popełniających ten występek wobec mienia o znacznej wartości (a więc przekraczającej 200 tys. zł), art. 294 § 1 Kodeksu karnego przewiduje zaostrzoną karę od 1 roku do 10 lat pozbawienia wolności.

Przestępstwo tzw. oszustwa kapitałowego, o którym stanowi przepis art. 311 Kodeksu karnego, wskazuje na zachowanie osób, które w dokumentacji związanej z obrotem obligacjami rozpowszechniają nieprawdziwe informacje lub przemilczają informacje o stanie majątkowym emitenta, mające istotne znaczenie dla nabycia obligacji. Co istotne, dla zaistnienia tego przestępstwa wystarczy samo podanie nieprawdziwych informacji lub zatajenie informacji prawdziwych, bez względu na skutek. Podejrzenie popełnienia tego przestępstwa uzasadnia każda rozbieżność co do stanu majątkowego emitenta występująca między np. propozycją nabycia obligacji a rzeczywistością, jeżeli mogła mieć istotne znaczenie dla podjęcia decyzji o inwestycji.

Przestępstwa na gruncie ustawy o obligacjach

Rozdział 8. Przepisy karne – Ustawy o obligacjach obejmuje odpowiednio 12 przepisów karnych (art. 87–98):

  • dokonywanie emisji bez uprawnienia lub z naruszeniem ustawowych warunków;
  • naruszenie przepisów ustawy w zakresie wydruków informacji i komunikatów;
  • naruszenie przepisów ustawy w zakresie udostępniania wyceny lub jej aktualizacji;
  • podawanie nieprawdziwych lub zatajanie prawdziwych danych przy emisji obligacji; 
  • nieudostępnianie sprawozdań finansowych; 
  • naruszenie przepisów ustawy w zakresie przechowywania przychodów z przedsięwzięcia; 
  • przeznaczanie środków z emisji obligacji na inne cele niż określone w warunkach emisji; 
  • umożliwianie bezprawnego głosowania na zgromadzeniu obligatariuszy; 
  • nieuprawnione głosowanie na zgromadzeniu obligatariuszy; 
  • naruszenie przepisów ustawy w zakresie proponowania nabycia obligacji; 
  • naruszenie przepisów ustawy w zakresie nabywania obligacji; 
  • niedopełnianie obowiązków przez działającego w imieniu banku-reprezentanta. 

Przestępstwa na gruncie innych ustaw

Czyn stypizowany w art. 79 pkt 4 ustawy o rachunkowości, to przestępstwo zgodnie z którym za niezłożenie wbrew przepisom ustawy sprawozdania finansowego w rejestrze sądowym grozi grzywna albo kara ograniczenia wolności. W przypadku podmiotów uprawnionych do emisji obligacji korporacyjnych chodzić będzie o nierzetelne składanie sprawozdań w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Jak zauważamy, sytuacją, którą Emitenci obligacji bagatelizują niezwykle często jest zaistnienie przesłanek opisanych w ustawie prawo upadłościowe, a tym samym naruszenie art. 586 Kodeksu spółek handlowych, wedle którego: „Kto, będąc członkiem zarządu spółki albo likwidatorem, nie zgłasza wniosku o upadłość spółki handlowej pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki – podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 1 roku”.

W sprawach dotyczących odpowiedzialności karnej Emitenta obligacji nasze działania obejmują: zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, reprezentację pokrzywdzonego przez cały czas trwania postępowania karnego, zbieranie dowodów, gromadzenie i zgłaszanie pokrzywdzonych, a także wspieranie organów ścigania w ustaleniu majątku w trakcie postępowania. Jeżeli podejrzewasz, że Emitent swoimi działaniami wypełnia znamiona przestępstw opisanych w artykule, zapraszamy do kontaktu.