Postępowanie restrukturyzacyjne i upadłość wobec emitenta obligacji

Niewypłacalność emitenta obligacji najczęściej wychodzi na jaw dopiero w sytuacji braku terminowego wykupu ze strony spółki. Emitent zwykle informuje wierzycieli, że wykup musi zostać odłożony w czasie, wskazując na możliwość rolowania obligacji lub zawarcia porozumienia o odroczeniu terminu płatności. W takich sytuacjach obligatariusze często nie wiedzą, jakie działania podjąć ani jakie przysługują im prawa. Niektórzy inwestorzy zakładają, że w przypadku braku wykupu, to administrator zabezpieczenia złoży wniosek o ogłoszenie upadłości emitenta. Jak wynika z praktyki, administrator często nie pełni swojej funkcji w sposób należyty lub co gorsza w sposób celowy utrudnia dochodzenie obligatariuszom swoich praw. Zatem w jaki sposób kształtuje się pozycja prawna obligatariusza w przypadku niewypłacalności spółki emitującej obligacje?

Postępowanie restrukturyzacyjne

Przepisy szczególne Ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, Dział II. Postępowanie restrukturyzacyjne wobec emitentów obligacji stosuje się do każdego emitenta, niezależnie od rodzaju obligacji, istnienia i sposobu zabezpieczenia (tradycyjnie, poza obligacjami przychodowymi). Wobec emitenta obligacji mogą być prowadzone różne rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych: przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe lub postępowanie sanacyjne. Spółki emitujące obligacje nie mogą być restrukturyzowane w ramach postępowania o zatwierdzenie układu. Wyjątkiem jest tu jedynie zawarcie układu częściowego i to tylko pod warunkiem, że takim układem nie zostaną objęte wierzytelności wynikające z tytułu emisji obligacji.

Sąd otwierając postępowanie restrukturyzacyjne emitenta obligacji, ustanawia kuratora reprezentującego prawa i interesy obligatariuszy w toku postępowania. Podmiotem tym jest często osoba posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego, ale może być to także bank lub administrator hipoteki (jeżeli w taki sposób zabezpieczono prawa obligatariuszy). Kurator powinien w sposób fachowy i profesjonalny podejmować wszelkie niezbędne działania w celu zabezpieczenia interesów obligatariuszy. Co do zasady, ustanowienie kuratora nie wyłącza możliwości działania samodzielnego przez wierzycieli. Zgodnie z art. 363 ust. 1 in fine Prawo restrukturyzacyjne, obligatariusze mogą działać w postępowaniu restrukturyzacyjnym również osobiście lub przez pełnomocnika, jeżeli zostaną dopuszczeni do udziału w postępowaniu przez sędziego-komisarza po wykazaniu, że przysługują im prawa z obligacji.

Zgodnie z Prawem restrukturyzacyjnym, obligatariusze nie muszą osobiście zgłaszać swoich wierzytelności w postępowaniu restrukturyzacyjnym, gdyż nadzorca sądowy albo zarządca umieszcza w spisie wierzytelności obligatariuszy łącznie. Jednocześnie, wskazuje sumę nominalną nieumorzonych do dnia otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego obligacji, których termin płatności przypada przed tym dniem, oraz sumę niezapłaconych odsetek od tych obligacji oraz obligacji oraz odsetek płatnych po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. W spisie należy także uwzględnić składniki majątku emitenta, na których ustanowiono zabezpieczenie rzeczowe praw obligatariuszy i wskazać, w jakiej wysokości obligatariusze prawdopodobnie nie zostaną zaspokojeni z przedmiotu zabezpieczenia. Dłużnik, nadzorca sądowy albo zarządca udzielają kuratorowi wszelkich informacji potrzebnych dla prawidłowego reprezentowania interesów obligatariuszy. W celu wykonywania swoich obowiązków kurator może przeglądać księgi i dokumenty dłużnika. Na zgromadzeniu wierzycieli – m.in. celem zawarcia układu – kurator ma prawo głosu tylko w tych sprawach, które mogą mieć wpływ na prawa obligatariuszy.

Upadłość

Wniosek o ogłoszenie upadłości emitenta może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli osobistych. Jak wskazuje Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, Tytuł IV. Postępowanie upadłościowe wobec emitentów obligacji: w razie ogłoszenia upadłości podmiotu emitującego obligacje, jeżeli dla zabezpieczenia praw z obligacji ustanowiono zabezpieczenie na majątku emitenta stosuje się przepisy prawa upadłościowego o odrębnym postępowaniu upadłościowym wobec emitentów obligacji, zaś nie stosuje się w razie ogłoszenia upadłości emitenta obligacji przychodowych, jeżeli emitent w treści obligacji ograniczył swoją odpowiedzialność do kwoty przychodów lub wartości majątku przedsięwzięcia. Środki przeznaczone na zaspokojenie praw obligatariuszy z takich obligacji nie wchodzą do masy upadłości, a roszczenia obligatariuszy nie podlegają zaspokojeniu w postępowaniu upadłościowym.

Ogłoszenie przez emitenta upadłości ma doniosłe skutki dla wszystkich posiadaczy obligacji. Z chwilą ogłoszenia przez spółkę upadłości wyemitowane przez nią obligacje stają się natychmiast w całości wymagalne, co oznacza, że z dniem ogłoszenia upadłości można żądać wykupu obligacji wraz z zapłatą odsetek. Należy uważnie śledzić kiedy pojawi się prawomocne postanowienie o ogłoszeniu upadłości i wezwanie do zgłaszania wierzytelności, których należy szukać w oficjalnym publikatorze, tj. Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Tego rodzaju ogłoszenie powinno ukazać się także na stronie internetowej spółki oraz w jej bieżących raportach. W treści ogłoszenia wymieniony zostanie wyznaczony sędzia-komisarz i syndyk. Na wskazany adres należy wysłać zgłoszenie wierzytelności (listem poleconym wraz z kopią notarialną świadectwa depozytowego). Wzór zgłoszenia zwykle można znaleźć na stronie internetowej syndyka. Nie należy sądzić, że wysłanie samego zgłoszenia wierzytelności kończy sprawę. To inwestor powinien systematycznie kontaktować się z syndykiem i kuratorem, by pozyskiwać na bieżąco informacje o postępach postępowania. W każdym przypadku bierny wierzyciel, to wierzyciel ignorowany.

Dla reprezentowania praw obligatariuszy sąd ustanawia kuratora, którego podstawowym obowiązkiem jest dokonanie zbiorczego zgłoszenia wszystkich wierzytelności z obligacji. Ustawodawca również tutaj wskazał, że obligatariusze mogą działać w tym postępowaniu osobiście lub przez pełnomocnika. Wierzytelności obligatariuszy są zaspokajane z przedmiotu zabezpieczenia (osobna masa). Nie musi to jednak oznaczać pierwszeństwa, o którym zawsze będzie decydować kolejność wpisów zastawu lub hipoteki. Osobną masę likwiduje syndyk, z udziałem kuratora. Jak sprzedadzą to dzielą środki. Niespłacone w ten sposób wierzytelności obligatariuszy muszą liczyć na zaspokojenie z ogólnej masy.

Zarówno w postępowaniu restrukturyzacyjnym, jak i w upadłości wyznaczony kurator może reprezentować interesy posiadaczy obligacji przed syndykiem lub nadzorcą, a także w kontaktach z administratorem zabezpieczenia, ale najpierw musi dowiedzieć się o ich istnieniu. Im więcej wierzytelności reprezentuje kurator, tym większa będzie jego siła oddziaływania. W sytuacji niewypłacalności emitenta warto zatem skonsultować sprawę z profesjonalnym pełnomocnikiem, który przeprowadzi nas przez wszystkie zawiłości prawne dochodzenia swojego roszczenia. Zapraszamy do kontaktu.