Rola administratora zabezpieczeń w emisji obligacji

W przypadku inwestowania w obligacje należy brać pod uwagę nie tylko to, kim jest emitent, jaka jest jego sytuacja i co stanowi zabezpieczenie, ale również to, kto został ustanowiony administratorem hipoteki. Niestety, nawet najskuteczniejsze zabezpieczenie może okazać się bezużyteczne, kiedy administrator działa w sposób nieodpowiedni lub w ogóle nie wykonuje swoich obowiązków. Przywołana sytuacja niewątpliwie stała się przesłanką do podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały z 27 lutego 2020 r. o sygnaturze III CZP 55/19.

Funkcja wynikająca z ustawy

Instytucja administratora hipoteki została wprowadzona równolegle z nowelą ustawy o księgach wieczystych i hipotece, która weszła w życie w 2011 r. Jak wynika z art. 29 ustawy o obligacjach, administrator zabezpieczeń „wykonuje prawa i obowiązki wierzyciela z tytułu zabezpieczeń we własnym imieniu, lecz na rachunek obligatariuszy”, działając jako ich zastępca pośredni, w szczególności reprezentujący interesy obligatariuszy wobec emitenta w zakresie ich zaspokojenia z zabezpieczenia obligacji. Pełnienie funkcji administratora wymaga odpowiednich kompetencji i zasobów, niezbędnych do wykonywania obowiązków z należytą starannością.

Niestety, ustawa o obligacjach nie wskazuje na wymagania dotyczące podmiotu, który ma wykonywać obowiązki administratora. W praktyce oznacza to, że administratorem może zostać każda osoba fizyczna i prawna oraz „bank pełniący funkcję banku – reprezentanta”, jednak nie może zostać nim podmiot, który wprowadzał papiery wartościowe emitenta do obrotu lub podmiot, z którym emitent zawarł umowę o oferowanie takich papierów wartościowych. 

Zadania Administratora

Administrator hipoteki jest zleceniobiorcą emitenta, to z nim zawiera umowę i od niego otrzymuje wynagrodzenie. Umowa o ustanowienie administratora hipoteki określa zakres jego obowiązków i praw. W trakcie trwania emisji obligacji, to administrator nadzoruje stan prawny i faktyczny dotyczący zabezpieczenia, przekazuje również obligatariuszom wszelkie informacje, które mogą w przyszłości mieć przełożenie na wartość zabezpieczenia lub być istotne w perspektywie dochodzenia zaspokojenia roszczeń z nieruchomości. W przypadku braku wykupu obligacji, do obowiązków administratora należą zarówno działania przedsądowe, jak i uzyskanie tytułu egzekucyjnego i klauzuli wykonalności oraz wystąpienie z wnioskiem do organu egzekucyjnego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. 

Ostatecznie, to on powinien dokonać podziału środków pozyskanych na skutek egzekucji z nieruchomości pomiędzy obligatariuszy. Warto podkreślić, że administrator zabezpieczeń nie będzie prowadził działań windykacyjnych w stosunku do składników majątku emitenta, którego nie objęto zabezpieczeniami, a jedynie w odniesieniu do przedmiotu zabezpieczenia.   

Zależności pomiędzy administratorem, a emitentem

Jak wynika z przepisów (art. 28-30 ustawy o obligacjach), to rolą emitenta, a nie administratora jest ustanowienie zabezpieczenia przewidzianego w warunkach emisji, a także poddać rzeczone zabezpieczenie rzetelnej i bezstronnej wycenie. Taki zapis należy interpretować jako wskazanie, iż administrator nie dysponuje narzędziami wpływającymi na wartość i skuteczność zabezpieczenia. Do obowiązków potencjalnego inwestora należy rzetelne zweryfikowanie materiałów, takich jak m.in. Warunki Emisji Obligacji, czy ocena zabezpieczenia pod względem poprawności oraz realnego potencjału inwestycyjnego. Wybór administratora hipoteki nierzadko stanowi wyzwanie dla samego emitenta, niemniej jednak, trafny dobór doświadczonego i kompetentnego podmiotu pełniącego tą funkcję może znacząco wpłynąć na dystrybucję jego produktów. 

Bezpieczeństwo interesów obligatariuszy

Obligatariusze nie mają żadnego wpływu na wybór osoby administratora, jego odwołanie czy zmianę, z racji na fakt, iż jest on powoływany przez emitenta jeszcze przed rozpoczęciem emisji. Dodatkowym ryzykiem dla obligatariuszy może być fakt, że funkcję administratora nierzadko pełnią podmioty, które współpracują z emitentem również w zakresie innych czynności. W przypadku sytuacji, w której emitent nie będzie wywiązywał się ze zobowiązań na rzecz obligatariuszy, dalszy los inwestorów jest uzależniony od szybkości działania i kompetencji administratora. Niestety, jak pokazuje praktyka, opieszałość w działaniach administratora lub wręcz brak działań, niejednokrotnie zamknęły obligatariuszom drogę do zaspokojenia swoich wierzytelności z przedmiotu zabezpieczenia.

Stanowisko Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2020 r.

Dotychczasowe stanowisko judykatury zakładało, że jedynie administrator może wykonywać prawa i obowiązki wierzyciela, zaś działań tych nie mogą już podejmować we własnym imieniu sami wierzyciele. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 lutego 2020 r. o sygnaturze III CZP 55/19 rozstrzygnął, że „obligatariuszowi przysługuje legitymacja do dochodzenia od dłużnika rzeczowego zaspokojenia z nieruchomości obciążonej hipoteką zabezpieczającą roszczenia z obligacji”, co jest swego rodzaju przełomem. Powyższe stanowisko ma duże znaczenie praktyczne, gdyż w przypadku nierzetelności emitenta, obligatariusze będą mogli dochodzić zaspokojenia się z nieruchomości z obejściem administratora.

Podsumowując, osobom planującym inwestowanie w narzędzia jakimi są obligacje zalecamy szczególną wnikliwość w ocenie dokumentacji oraz analizę doświadczeń i wiarygodności podmiotów, pełniących funkcję administratora zabezpieczeń, natomiast osobom pokrzywdzonym wskazujemy możliwość dochodzenia swoich roszczeń, niezależnie od równoległych działań prowadzonych przez administratora zabezpieczeń.