Zabezpieczenie wierzytelności wynikających z obligacji

Rodzaj i jakość zabezpieczenia są bardzo ważne przy ocenie ryzyka, na które musimy być przygotowani decydując się na lokowanie kapitału w obligacje korporacyjne. Instytucje posiadające dobry standing finansowy oraz silną renomę z reguły nie ustanawiają zabezpieczenia emitowanego przez nie długu, gdyż ryzyko ich niewypłacalności oceniane jest przez rynek jako znikome. Startupy oraz podmioty, których wiarygodność jest mniej pewna zwykle zabezpieczają swoje papiery dłużne w celu podniesienia ich atrakcyjności oraz po to, aby zapewnić inwestorom ochronę przed ewentualnymi stratami w przypadku niewypłacalności. Zabezpieczenie roszczeń wynikających z obligacji ma na celu minimalizację ryzyka niedotrzymania przez emitenta warunków emisji, a tym samym ochronę obligatariuszy co do uzyskania świadczeń z wyemitowanych papierów wartościowych. Akt prawny normujący zasady emisji, zbywania, nabywania i wykupu obligacji, tj. Ustawa z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach nie określa zamkniętego katalogu zabezpieczeń wierzytelności z obligacji, zezwalając na wykorzystanie różnorodnych sposobów zabezpieczeń, które są przewidziane w polskim systemie prawnym.  

Oświadczenie o poddaniu się egzekucji, tzw. „trzy siódemki”

Dobrowolne poddanie się egzekucji na podstawie art. 777 §1 pkt 5) i 6) Kodeksu Postępowania Cywilnego to sposób uzyskania tytułu egzekucyjnego bez konieczności prowadzenia sporu sądowego. Jest to oświadczenie w formie aktu notarialnego, w którym emitent (lub dłużnik rzeczowy) poddaje się egzekucji na określoną kwotę wymienioną wprost w akcie notarialnym. Ta forma zabezpieczenia chroni interesy obligatariusza – o ile emitent faktycznie posiada majątek, który obligatariusz mógłby następnie na skutek przeprowadzonego postępowania egzekucyjnego spieniężyć.

Klauzula wykonalności na akt notarialny zawierający oświadczenie o poddaniu się egzekucji nadawana jest na wniosek wierzyciela przez sąd rejonowy właściwy dla dłużnika. Jeżeli tej właściwości nie można ustalić, klauzulę nadaje sąd rejonowy, w którego okręgu ma być wszczęta egzekucja, a gdy wierzyciel zamierza wszcząć egzekucję za granicą – sąd rejonowy, w którego okręgu tytuł został sporządzony. Opłata od wniosku wynosi 50 zł (art. 71 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. O kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U.2021.2257 t.j.).

Sąd powinien rozpoznać nasz wniosek w ciągu 3 dni od daty złożenia i zaopatrzyć nasz tytuł egzekucyjny (akt notarialny) w klauzule wykonalności. Zgodnie z art. 776 k.p.c. tytuł egzekucyjny zaopatrzony w klauzule wykonalności stanowi tytuł wykonawczy. Dysponowanie tytułem wykonawczym jest podstawą do wszczęcia egzekucji, co oznacza, że uprawnia nas do przedłożenia takiego tytułu wykonawczego komornikowi, który w naszym imieniu będzie mógł wszcząć postępowanie egzekucyjne, celem dochodzenia naszej wierzytelności od dłużnika.

Weksel in blanco z deklaracją wekslową

Weksel to wierzycielski papier wartościowy, którego funkcją jest bezterminowe zabezpieczenie przyszłego długu wystawcy weksla. Ustawa – Prawo wekslowe jest jedną na najstarszych ustaw w Polsce. Zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe (Dz. U. 1936 r. Nr 37 poz. 282) każdy wypełniający musi pamiętać o tym, że weksel może okazać się nieważny, gdy brak jego uzupełnienia wynika jedynie z pomyłki, nie zaś z zamierzenia. 

Nieodłącznym elementem weksla in blanco jest deklaracja wekslowa. Ten dokument szczegółowo określa stosunek prawny, na zabezpieczenie którego został wręczony weksel. Deklaracja wekslowa powinna określać przede wszystkim maksymalną kwotę, do jakiej weksel może zostać uzupełniony, czym w zasadzie stanowi powtórzenie z umowy. W deklaracji wekslowej powinniśmy również ustalić termin wypełnienia weksla oraz sytuację, w której weksel może zostać uzupełniony. Deklaracja wekslowa powinna również bezsprzecznie określać termin płatności weksla w celu uniknięcia późniejszych sporów w tym zakresie. Deklarację wekslową powinien podpisać wystawca weksla, czyli ta osoba, która daje w tej sytuacji zabezpieczenie spłaty zobowiązania.

Dochodzenie roszczenia z tytułu weksla in blanco możliwe jest w terminie trzech lat od daty płatności określonej na wekslu. Dochodząc należności na drodze sądowej, wszczynający postępowanie ponosi 5% dochodzonej należności, natomiast w przypadku, gdy podstawą zapłaty jest weksel, wówczas wierzyciel ponosi ¼ z określonych 5%, natomiast pozostałą kwotę musi opłacić dłużnik. W przypadku wejścia na drogę sądową możliwe jest niemal natychmiastowe zabezpieczenie majątku dłużnika przez komornika, po wydaniu przez sąd nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Ponadto, od daty wydania nakazu zapłaty dłużnik jest zobowiązany opłacić należności w ciągu dwóch tygodni.

Hipoteka

Hipoteka na nieruchomości daje wierzycielom hipotecznym, którymi są obligatariusze, prawo zaspokojenia się z danej nieruchomości, z pierwszeństwem przed innymi wierzycielami emitenta. Hipoteka ustanowiona na rzecz obligatariuszy gwarantuje możliwość odzyskania przynajmniej części należności w przypadku braku wywiązania się przez emitenta ze swoich zobowiązań i obowiązuje również w razie ogłoszenia upadłości emitenta.

Ten rodzaj zabezpieczenia wierzytelności jest regulowany przez przepisy Ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Hipoteka najczęściej ustanawiana jest na nieruchomości lub prawie wieczystego użytkowania. Zgodnie z zapisami art. 31 ustawy o obligacjach emitent zobowiązany jest podpisać umowę z administratorem hipoteki. Administrator we własnym imieniu, lecz na rachunek obligatariuszy wykonuje prawa i obowiązki wierzyciela hipotecznego, co oznacza, że w przypadku niewypłacalności emitenta, to on zajmie się formalnymi aspektami związanymi z egzekucją swoich wierzytelności z przedmiotu hipoteki. Odstępstwa od tej sytuacji opisaliśmy w artykule dotyczącym roli administratora zabezpieczeń w emisji obligacji.

W przypadku postępowania egzekucyjnego, jak i upadłościowego w pierwszej kolejności zaspokajana jest zawsze wierzytelność zabezpieczona hipoteką z najwyższym pierwszeństwem, czyli na najwyższym miejscu w księdze wieczystej. Co ważne, w celu skutecznego wszczęcia egzekucji z nieruchomości objętej hipoteką, wierzyciel hipoteczny musi dysponować tytułem wykonawczym wystawionym na aktualnego właściciela nieruchomości. Aby ocenić, czy obligacje zabezpieczone na nieruchomości są rzeczywiście w miarę pewną inwestycją należy również zwrócić uwagę na sam przedmiot obciążenia hipoteką, a dokładniej jego wartość rynkową. Możliwość odzyskania zainwestowanych środków nierozerwalnie łączy się z możliwością spieniężenia danej nieruchomości.

Nie istnieje określona przez przepisy prawa definicja zabezpieczeń obligacji. Należy pamiętać, iż wobec obligacji jako instrumentu finansowego stosuje się w pełni zasada, zgodnie z którą instrumenty bezpieczne przynoszą stosunkowo niewielki dochód, natomiast bardziej rentowne są instrumenty o znacznie wyższym stopniu ryzyka niewypłacalności emitenta. Jak pokazuje praktyka, decyzja o inwestycji w obligacje emisji prywatnych powinna zostać poprzedzona szczegółową analizą sytuacji finansowej emitenta, a także ustaleniem faktycznego powodu, dla którego spółka decyduje się na emisję obligacji. Masz pytania lub wątpliwości – napisz do nas: kancelaria@saxumlegal.com